گۆڕانی کەشوهەوا چیتر چیرۆکی داهاتوو نییە؛ ئێستا لە کوردستان لە شێوەی گەرمای توند، ناڕێکیی باران، وشکەساڵی، کەمبوونەوەی سەرچاوەکانی ئاو و مەترسیی ئاگرکەوتنەوەی دارستانەکان خۆی پیشان دەدات. پرسیاری سەرەکی ئەوە نییە کە ئایا گۆڕانی کەشوهەوا کاریگەری لەسەر کوردستان دەبێت یان نا؛ پرسیارەکە ئەوەیە: ئایا ئامادەین بۆ ئەو گۆڕانکارییانەی لەبەردەمانن؟
ساڵی 2026 بە بارانێکی باش و زیادبوونی خەزنی ئاوی بەنداوەکان هیوایەکی نوێی دروست کرد. بەڵام بارانی یەک وەرز نابێت ببێتە هۆی ئەوەی مەترسیی وشکەساڵی لەبیر بکەین.
گۆڕانی کەشوهەوا واتە ناڕێکی؛ واتە ساڵێک باران زۆر بێت و ساڵێکی دیکە وشکەساڵی توند ڕووبدات. واتە باران لە ماوەیەکی کورتدا بە توندی ببارێت و لەبری ئەوەی ببێتە سەرچاوەی ئاو، ببێتە هۆی لافاو و زیان.
ئاو؛ مەترسییەک کە نابێت پشتگوێ بخرێت
کوردستان بەشێکی گرنگ لە ئاوەکەی لە باران، بەفر، کانیاو و ئاوی ژێرزەوی وەردەگرێت. بەرزبوونەوەی گەرما و ناڕێکیی باران دەتوانێت ئەم هاوسەنگییە سروشتییە تێکبدات.
لە هەمان کاتدا، زیادبوونی دانیشتوان و فراوانبوونی شارەکان داواکاری بۆ ئاو زیاد دەکات. بەردەوامبوونی هەڵکێشانی ئاوی ژێرزەوی بەبێ سیستەمێکی توندی چاودێری دەتوانێت لە داهاتوودا کێشەیەکی گەورەتر دروست بکات.
ئاو تەنها خزمەتگوزاری نییە؛ ئاو ئاسایشی نیشتمانییە.
دارستانەکان؛ سامانی سروشتی لەبەردەم مەترسیدا
دارستان و ناوچە شاخاوییەکانی کوردستان تەنها جوانیی سروشت نین؛ بەشێکی گرنگن لە پاراستنی خاک، ئاو، هەوا و جۆراوجۆری زیندەوەر.
بەرزبوونەوەی پلەی گەرما و درێژبوونەوەی وەرزی وشک مەترسیی ئاگرکەوتنەوە زیاد دەکات. هەر هێکتارێک دارستان کە دەسووتێت یان لەناودەچێت، تەنها ژمارەیەک دار لەدەست نادات؛ بەڵکو بەشێک لە سیستەمی ژینگەیی ناوچەکە زیان دەبینێت.
بۆیە پاراستنی دارستان پێویستی بە تیمی تایبەتی ئاگرکوژێنەوە، سیستەمی ئاگادارکردنەوەی پێشوەخت، ڕێگری لە داربڕین و بەرنامەی فراوانی دارچاندن هەیە.
جوتیار یەکەم قوربانیی گۆڕانی کەشوهەوایە
کاتێک باران کەم یان ناڕێک دەبێت، یەکەم کەس کە زیان دەبینێت جوتیارە.
بەرزبوونەوەی گەرما، کەمبوونەوەی ئاو و گۆڕانی کاتی بارین دەتوانێت بەرهەمی گەنم، جۆ، میوە و بەرهەمە کشتوکاڵییەکانی دیکە کەم بکاتەوە. ئەگەر جوتیار نەتوانێت بەرهەم بهێنێت، کێشەکە تەنها هی گوند نابێت؛ بە نرخ و بەردەستبوونی خۆراک لە شارەکانیش دەگات.
بۆیە پێویستە سیستەمی کۆنی ئاودێری جێگای خۆی بە تەکنەلۆژیای کەمخەرجی ئاو بدات، هەروەها جوتیاران بۆ بەکارهێنانی جۆرە دانەوێڵە و بەرهەمانەی بەرگەی گەرما و کەمئاوی دەگرن پشتگیری بکرێن.
شارەکانیش لە مەترسیدان
هەولێر، سلێمانی، دهۆک و شارەکانی دیکە لە دەرەوەی کاریگەریی گۆڕانی کەشوهەوا نین.
زیادبوونی بیناسازی، کەمبوونەوەی ناوچە سەوزەکان، هاتوچۆی زۆر و گەشەی خێرای شارەکان دەتوانێت گەرمای ناو شار زیاتر بکات. لە هەمان کاتدا، بارانی توند لە شارێک کە سیستەمی ئاڕاستەکردنی ئاوی باران لاوازە، دەتوانێت لە ماوەیەکی کورتدا ببێتە لافاو.
شارسازیی داهاتووی کوردستان دەبێت لەگەڵ کەشوهەوای داهاتوو بگونجێت، نەک تەنها لەگەڵ پێداویستییەکانی ئەمڕۆ.
کاتی کردارە
هەرێمی کوردستان هەنگاوی گرنگی لە بوارەکانی بەنداو، کۆکردنەوەی ئاو و پلاندانانی ژینگەیی هەڵگرتووە. بەڵام قەبارەی مەترسییەکان پێویستی بە سیاسەتێکی فراوانتر هەیە.
پێویستمان بە ستراتیژییەکی نیشتمانی هەیە کە بەڕێوەبردنی ئاو، پاراستنی ئاوی ژێرزەوی، دارستان، کشتوکاڵ، وزەی پاک، پاشماوە و شارسازی لە یەک چوارچێوەدا کۆبکاتەوە.
هەروەها پێویستە زانیارییە ژینگەییەکان بە شەفافی بڵاوبکرێنەوە؛ هاوڵاتی مافی ئەوەی هەیە بزانێت ئاستی پیسبوونی هەوا چەندە، خەزنی ئاو چەندە و چەند لە دارستانەکانمان ساڵانە لەدەست دەدەین.
کوردستان ناتوانێت گۆڕانی کەشوهەوای جیهانی بوەستێنێت، بەڵام دەتوانێت خۆی بۆ کاریگەرییەکانی ئامادە بکات.
ئەگەر ئەمڕۆ لە ئاو، دارستان، کشتوکاڵ و وزەی پاکدا وەبەرهێنان بکەین، سبەی تێچووی کەمتر دەدەین. بەڵام ئەگەر کردار دوا بخەین، ئەوا نەوەکانی داهاتوو نرخی ئەو دواخستنە دەدەن.
ژینگە بابەتێکی لاوەکی نییە؛ ژینگە بنەمای تەندروستی، ئابووری، ئاسایشی خۆراک و داهاتووی کوردستانە.
